Göz infeksiyaları: Səbəbləri və müalicə üsulları

Göz infeksiyaları hər yaş qrupunda rast gəlinə bilən və vaxtında müalicə olunmadıqda görmə keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilən göz xəstəlikləridir. Bakteriyalar, viruslar, göbələklər və bəzi hallarda parazitlər göz toxumalarında iltihaba səbəb olaraq qızartı, ağrı, yaşarma, irinli ifrazat və görmənin bulanıqlaşması kimi əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Bəzi infeksiyalar yüngül keçsə də, digərləri kornea və ya gözün dərin toxumalarına yayıldıqda ciddi fəsadlar yarada bilər. Buna görə də göz infeksiyalarının erkən diaqnostikası və düzgün müalicəsi göz sağlamlığının qorunması üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.

Göz infeksiyası nədir və necə yaranır?

Göz infeksiyası bakteriyalar, viruslar, göbələklər və ya nadir hallarda parazitlərin gözün müxtəlif toxumalarına daxil olması nəticəsində yaranan iltihabi xəstəlikdir. İnfeksiya gözün yalnız xarici səthini deyil, eyni zamanda buynuz qişanı (kornea), göz qapaqlarını və bəzi hallarda gözün daha dərin strukturlarını da zədələyə bilər. Yüngül infeksiyalar bir neçə gün ərzində sağala bilsə də, bəzi hallarda vaxtında müalicə olunmadıqda görmə qabiliyyətinin azalmasına və ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər.

Göz infeksiyasına hansı mikroorqanizmlər səbəb olur?

• Bakteriyalar

• Viruslar

• Göbələklər

• Parazitlər

Mikroorqanizmin növünü müəyyən etmək düzgün müalicə planının hazırlanması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də eyni simptomlar fərqli səbəblərdən yarana biləcəyindən hər pasiyent fərdi şəkildə qiymətləndirilməlidir. 

Göz infeksiyası yoluxucudurmu?

Bəzi göz infeksiyaları yoluxucu olur. Xüsusilə virus və bakteriyaların törətdiyi konyunktivit (göz qişasının iltihabı) insandan insana asanlıqla keçə bilər. İnfeksiya əsasən göz ifrazatı ilə təmas nəticəsində yayılır. Çirkli əllərlə gözə toxunduqdan sonra başqa səthlərə toxunmaq, ortaq dəsmal, yastıq üzü, makiyaj vasitələri və ya kontakt linza aksesuarlarından istifadə etmək yoluxma riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Virus mənşəli göz infeksiyaları məktəblər, uşaq bağçaları, ofislər və digər kollektiv mühitlərdə daha sürətlə yayıla bilər. Buna görə də gözlərdə qızartı, yaşarma və ya ifrazat müşahidə olunduqda gigiyena qaydalarına ciddi riayət etmək vacibdir. Əllərin mütəmadi yuyulması, gözlərə toxunmamaq, istifadə olunan şəxsi əşyaları başqaları ilə paylaşmamaq və lazım gəldikdə ev şəraitində istirahət etmək infeksiyanın yayılmasının qarşısını almağa kömək edir.

Bununla yanaşı, bütün göz infeksiyaları yoluxucu hesab edilmir. Məsələn, bəzi göbələk və ya travma nəticəsində yaranan infeksiyalar adətən bir insandan digərinə keçmir. İnfeksiyanın yoluxucu olub-olmaması onun yaranma səbəbindən asılıdır və bunu yalnız oftalmoloq müayinə nəticəsində dəqiq müəyyən edə bilər.

Əgər sizdə göz infeksiyasına aid əlamətlər varsa, özbaşına dərman istifadə etmək və ya başqalarının istifadə etdiyi göz damcılarından yararlanmaq düzgün yanaşma deyil. Vaxtında həkimə müraciət etmək həm infeksiyanın düzgün müalicəsinə, həm də ailə üzvləri və ətrafınızdakı insanların yoluxma riskinin azaldılmasına kömək edir.

Göz infeksiyalarının ən çox rast gəlinən növləri

Ən çox rast gəlinən göz infeksiyaları arasında konyunktivit, keratit və göz qapağı infeksiyaları yer alır. Bu xəstəliklərin əlamətləri bir-birinə bənzəsə də, onların yaranma səbəbi və müalicə üsulları fərqlənir. Məsələn, bəzi infeksiyalar antibiotiklərlə müalicə olunduğu halda, virus mənşəli infeksiyalarda fərqli yanaşma tələb olunur. Buna görə də gözdə qızartı, ağrı, yaşarma və ya irinli ifrazat müşahidə edildikdə özbaşına dərman istifadəsi əvəzinə oftalmoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur. 

Konyunktivit (çəhrayı göz)

Konyunktivit göz infeksiyalarının ən geniş yayılmış növlərindən biridir və gözün ağ hissəsini örtən nazik qişanın konyunktivanın iltihabı nəticəsində yaranır. Bu xəstəlik bakteriyalar, viruslar və ya allergik reaksiyalar səbəbindən inkişaf edə bilər. Xüsusilə virus və bakterial mənşəli konyunktivit yüksək yoluxuculuğa malik olduğu üçün ailə üzvləri və kollektiv arasında sürətlə yayıla bilər.

Konyunktivit zamanı gözlərdə qızartı, yaşarma, qaşınma, yanma hissi, işığa qarşı həssaslıq və selikli və ya irinli ifrazat müşahidə oluna bilər. Bəzi hallarda səhər oyandıqda göz qapaqları ifrazat səbəbindən bir-birinə yapışmış vəziyyətdə olur. Xəstəliyin müalicəsi onun yaranma səbəbindən asılı olaraq dəyişir. Buna görə də simptomlar yarandıqda düzgün diaqnoz qoyulması və uyğun müalicənin seçilməsi vacibdir.

Keratit (kornea infeksiyası)

Keratit gözün ən vacib hissələrindən biri olan korneanın, yəni buynuz qişanın iltihabıdır və göz infeksiyalarının daha ciddi formalarından hesab edilir. Bu vəziyyət bakterial, virus, göbələk və ya parazit mənşəli ola bilər. Xüsusilə kontakt linzalardan düzgün istifadə etməyən, linzaları gigiyenik qaydalara uyğun təmizləməyən və ya gecə boyu çıxarmayan insanlarda keratit riski daha yüksəkdir.

Keratit zamanı güclü göz ağrısı, qızartı, işığa həssaslıq, həddindən artıq yaşarma və görmənin bulanıqlaşması kimi əlamətlər meydana çıxa bilər. Müalicə gecikdirildikdə korneada çapıq toxuması yarana və bu da görmə qabiliyyətinin daimi zəifləməsinə səbəb ola bilər. Məhz buna görə keratit təcili oftalmoloji müayinə və vaxtında müalicə tələb edən göz xəstəliklərindən biridir.

Göz qapağı infeksiyaları

Göz qapağı infeksiyaları əsasən arpacıq (hordeolum) və blefarit kimi xəstəlikləri əhatə edir. Arpacıq göz qapağındakı piy vəzilərinin bakterial infeksiyası nəticəsində yaranır və adətən ağrılı, qızarmış və şişkin düyün şəklində özünü göstərir. Blefarit isə göz qapaqlarının kənarlarında inkişaf edən xroniki iltihabdır və kirpik diblərində qabıqlanma, qaşınma, yanma hissi və göz qapaqlarında qıcıqlanma ilə müşahidə olunur.

Bu tip infeksiyalar görmə qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərməsə də, gündəlik həyatda ciddi narahatlıq yarada və təkrar-təkrar ortaya çıxa bilər. Göz qapaqlarının müntəzəm təmizlənməsi, şəxsi gigiyena qaydalarına əməl olunması və həkimin təyin etdiyi müalicənin vaxtında tətbiq edilməsi infeksiyanın sağalmasına və yenidən yaranma riskinin azalmasına kömək edir.

Göz infeksiyasının əlamətləri hansılardır?

İnfeksiyanın növündən asılı olaraq simptomlar fərqli ola bilər. Lakin bir çox hallarda oxşar əlamətlər müşahidə edilir.

Göz infeksiyasının ən çox rast gəlinən simptomları

• Gözdə qızartı

• Ağrı və narahatlıq hissi

• Göz yaşının artması

• İrinli və ya selikli ifrazat

• Qaşınma və yanma

• İşığa həssaslıq

• Görmənin bulanıqlaşması

• Göz qapaqlarında şişkinlik

Bu əlamətlərdən biri və ya bir neçəsi müşahidə olunarsa, oftalmoloqa müraciət etmək tövsiyə edilir.

Göz infeksiyası görməyə təsir edə bilərmi?

Göz infeksiyaları görmə qabiliyyətinə təsir göstərə bilər. Xüsusilə infeksiya gözün ən vacib optik strukturlarından biri olan korneanı (buynuz qişanı) zədələdikdə görmədə bulanıqlıq, görüntünün keyfiyyətinin azalması və işığa qarşı həssaslıq kimi problemlər yarana bilər. İnfeksiya vaxtında müalicə edilmədikdə iltihab daha da dərinləşə, korneada çapıq toxuması əmələ gələ və bu da görmə qabiliyyətinin daimi zəifləməsinə səbəb ola bilər.

Bəzi göz infeksiyaları ilkin mərhələdə yalnız yüngül qızartı və narahatlıq hissi ilə özünü göstərsə də, qısa müddət ərzində sürətlə ağırlaşa bilər. Xüsusilə kontakt linza istifadəçilərində inkişaf edən keratit kimi infeksiyalar təcili tibbi müdaxilə tələb edir. Bu hallarda gecikən müalicə korneada xora yaranmasına və nadir hallarda görmənin ciddi şəkildə itirilməsinə qədər irəliləyə bilər.

Əgər göz infeksiyası fonunda görmədə bulanıqlıq, güclü ağrı, işığa qarşı həssaslıq, gözün həddindən artıq qızarması və ya görmənin qəfil zəifləməsi kimi əlamətlər meydana çıxarsa, vaxt itirmədən oftalmoloqa müraciət etmək lazımdır. Erkən diaqnostika və düzgün müalicə infeksiyanın nəzarət altına alınmasına, görmə qabiliyyətinin qorunmasına və mümkün ağırlaşmaların qarşısının alınmasına kömək edir. Bu səbəbdən göz infeksiyalarını sadə qızartı kimi qiymətləndirmək və özbaşına dərman istifadə etmək tövsiyə edilmir.

Göz infeksiyasının yaranmasının əsas səbəbləri

• Çirkli əllərlə gözə toxunmaq

• Kontakt linzadan düzgün istifadə etməmək

• Linzanı vaxtında dəyişdirməmək

• Müddəti bitmiş kosmetik vasitələrdən istifadə

• Göz travmaları

• Allergik reaksiyalar fonunda yaranan qıcıqlanma

• İmmunitetin zəifləməsi

Kontakt linza istifadəçilərində infeksiya riski niyə yüksəkdir?

Kontakt linzaların düzgün təmizlənməməsi, gecə boyu çıxarılmaması və ya gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli şərait yaradır. Bu səbəbdən kontakt linza istifadəçiləri göz gigiyenasına xüsusi diqqət yetirməlidirlər.

Hansı hallarda dərhal göz həkiminə müraciət etmək lazımdır?

Bəzi əlamətlər göz infeksiyasının ciddi mərhələyə keçdiyini göstərə bilər və təxirəsalınmaz tibbi yardım tələb edir.

Aşağıdakı hallarda vaxt itirməyin

• Güclü göz ağrısı

• Görmənin qəfil zəifləməsi

• İşığa qarşı həddindən artıq həssaslıq

• Gözün şiddətli şişməsi

• Sarı və ya yaşıl irinli ifrazat

• Kontakt linza istifadəçisində yaranan göz ağrısı və qızartı

• Müalicəyə baxmayaraq simptomların pisləşməsi

Xülasə

Göz infeksiyaları vaxtında diaqnoz və düzgün müalicə tələb edən oftalmoloji problemlərdir. Qızartı, ağrı, yaşarma, irinli ifrazat və ya görmədə bulanıqlıq kimi əlamətlər müşahidə olunduqda özbaşına dərman istifadəsi əvəzinə oftalmoloqa müraciət etmək vacibdir. Müasir diaqnostika üsulları sayəsində infeksiyanın səbəbi qısa müddətdə müəyyən edilə və uyğun müalicə planı hazırlanaraq göz sağlamlığı qoruna bilər. Gündəlik gigiyena qaydalarına riayət etmək və müntəzəm göz müayinəsindən keçmək isə göz infeksiyalarının qarşısının alınmasında ən təsirli addımlardan biridir. 

Əgər sizdə də göz infeksiyasını düşündürən əlamətlər müşahidə olunursa, vaxt itirmədən oftalmoloq qəbuluna yazılaraq müayinədən keçməyiniz tövsiyə olunur. Erkən diaqnostika və vaxtında başlanılan müalicə həm görmə qabiliyyətinizin qorunmasına, həm də mümkün ağırlaşmaların qarşısının alınmasına kömək edir.